Điều gì làm cho chúng ta hạnh phúc và khỏe mạnh xuyên suốt cuộc đời? Nếu bạn đang định đầu tư ngay bây giờ vào phiên bản tương lai tốt nhất của mình, bạn sẽ đặt thời gian và tâm sức ở đâu?
Một cuộc khảo sát gần đây về thế hệ trẻ đã hỏi mục tiêu quan trọng nhất trong đời họ là gì, và hơn 80% nói rằng mục tiêu chính là làm giàu. Hơn nữa, 50% trong số những người trẻ tuổi đó còn nói rằng một mục tiêu chính khác trong cuộc đời là trở nên nổi tiếng. Chúng ta liên tục được nhắc nhở phải làm việc, phải cố gắng hơn nữa và đạt được nhiều hơn nữa. Chúng ta có ấn tượng rằng đó chính là những thứ cần theo đuổi để có một cuộc sống tốt.
Bức tranh về cả cuộc đời, về lựa chọn của mọi người và những chọn lựa ấy tiến triển thế nào đối với họ, là những bức tranh gần như không thể đạt được. Đa số những gì ta biết về cuộc đời con người đều có được bằng cách hỏi mọi người về quá khứ và như chúng ta đã biết, nhớ lại thì sao có thể chính xác hoàn toàn được. Chúng ta quên phần lớn những gì đã xảy ra với chúng ta trong cuộc đời, và đôi khi trí nhớ là hoàn toàn do tự sáng tạo nên.
Nhưng chuyện gì sẽ xảy ra nếu chúng ta có thể quan sát cả cuộc đời tự hé mở trước mắt ta? Sẽ ra sao nếu ta có thể nghiên cứu con người từ khi họ là thanh thiếu niên đến tận lúc tuổi già để xem điều gì khiến mọi người hạnh phúc và khỏe mạnh? Chúng tôi đã làm thế.
Nghiên cứu Harvard về Sự Phát Triển của Người Trưởng Thành có lẽ là nghiên cứu lâu nhất về cuộc đời của người trưởng thành từng được thực hiện. Trong 75 năm, chúng tôi đã theo dõi cuộc đời của 724 người đàn ông, năm này đến năm khác, hỏi về công việc, cuộc sống gia đình, sức khỏe của họ, và đương nhiên hỏi tất cả mà không biết những câu chuyện về cuộc đời họ sẽ xảy ra như thế nào. Những nghiên cứu như thế này rất hiếm. Hầu hết những dự án như thế này đều sụp đổ trong khoảng một thập kỷ bởi vì quá nhiều người bỏ nghiên cứu, hoặc quỹ cho nghiên cứu cạn kiệt, hoặc những nhà nghiên cứu bị phân tâm, hoặc họ qua đời, và không ai tiếp tục nghiên cứu. Nhưng qua sự kết hợp của may mắn và sự bền bỉ của một vài thế hệ các nhà nghiên cứu, nghiên cứu này vẫn tồn tại. Khoảng 60 trong số 724 người ban đầu vẫn còn sống và vẫn tham gia vào nghiên cứu này, hầu hết họ đã trên 90 tuổi. Và bây giờ chúng tôi đang bắt đầu nghiên cứu hơn 2.000 đứa con của những người đàn ông này.
Từ năm 1938, chúng tôi đã theo dõi cuộc đời của hai nhóm người. Nhóm đầu tiên bắt đầu cuộc nghiên cứu khi họ là sinh viên năm thứ hai của Đại học Harvard. Họ đều tốt nghiệp đại học trong thời Thế chiến II, đa số đã nhập ngũ. Nhóm thứ hai mà chúng tôi theo dõi là nhóm những cậu bé đến từ những vùng lân cận nghèo nhất của Boston, những cậu bé được chọn cho cuộc nghiên cứu cụ thể hơn vì họ đến từ những gia đình khó khăn và thiệt thòi nhất của Boston vào những năm 1930. Đa số sống ở những khu tập thể, nhiều nơi thiếu cả nước lạnh và nước nóng.
Khi họ tham gia nghiên cứu, tất cả những thanh thiếu niên này đều được phỏng vấn, khám sức khỏe. Chúng tôi đã đến nhà họ và phỏng vấn bố mẹ họ. Sau đó, những thanh thiếu niên này đã trưởng thành và bước vào mọi tầng lớp xã hội. Họ trở thành những công nhân nhà máy, luật sư, thợ xây, bác sĩ, một người trở thành Tổng thống Mỹ. Một số trở nên nghiện rượu, một số ít mắc bệnh tâm thần. Một số người leo lên nấc thang xã hội từ tận cùng đến trên cao nhất, và một số người thì đi hướng ngược lại.
Những người lập nên nghiên cứu này có thể chưa từng tưởng tượng được rằng tôi đang đứng ở đây, 75 năm sau, kể cho các bạn nghe rằng nghiên cứu này vẫn đang tiếp tục. Cứ mỗi hai năm, các nhân viên nghiên cứu kiên trì và tận tâm của chúng tôi lại gọi những người đàn ông kia và hỏi liệu chúng tôi có thể gửi thêm cho họ bộ câu hỏi nữa về cuộc sống của họ. Nhiều người sống ở nội thành Boston hỏi chúng tôi, “Tại sao các ông vẫn muốn nghiên cứu tôi? Cuộc đời tôi đâu có thú vị như vậy.” Những người học Harvard không bao giờ hỏi câu hỏi đó.
Để thấy được bức tranh rõ nét nhất về những cuộc đời này, chúng tôi không chỉ gửi họ những bản điều tra thăm hỏi ý kiến mà còn phỏng vấn họ tại phòng khách của họ. Chúng tôi nhận kết quả khám sức khỏe từ bác sĩ của họ, trích máu, scan não, nói chuyện với con họ, quay phim họ nói chuyện với vợ về những nỗi lo sâu thẳm nhất của họ. Và khi, khoảng một thập kỷ trước, chúng tôi cuối cùng cũng mời những người vợ cùng tham gia vào nghiên cứu, nhiều phụ nữ trong số đó đã nói, “Cũng đến lúc rồi đó.”
Vậy chúng ta đã học được những gì? Đâu là những bài học rút ra được từ hàng chục trong cả nghìn trang thông tin mà chúng tôi nghiên cứu được về cuộc sống những con người này? Những bài học ấy không phải về sự giàu có hay sự nổi tiếng hay làm việc cật lực hơn và hơn nữa. Thông điệp rõ nhất mà chúng ta nhận được qua cuộc nghiên cứu 75 năm này là: Những mối quan hệ tốt giúp chúng ta hạnh phúc hơn và khỏe mạnh hơn. Chấm hết.
Chúng ta học được ba bài học lớn về những mối quan hệ:
- Mối quan hệ xã hội rất tốt đối với chúng ta, và sự cô đơn thì giết ta. Thật ra là những người kết nối nhiều hơn với gia đình, bạn bè, cộng đồng sẽ hạnh phúc hơn, khỏe mạnh hơn về thể chất và sống lâu hơn so với những người ít kết nối. Trải nghiệm của sự cô đơn hóa ra lại độc hại. Những người hay xa lánh người khác thường cảm thấy họ ít hạnh phúc hơn, sức khỏe của họ suy giảm sớm hơn trong thời trung niên, chức năng não của họ cũng suy giảm sớm hơn và họ sống cuộc đời ngắn ngủi hơn những người không cô đơn. Sự thật đáng buồn là ở bất kỳ thời điểm nào, hơn một trong năm người Mỹ bảo rằng họ đang cô đơn. Chúng ta biết bạn có thể cảm thấy cô đơn trong đám đông và bạn có thể cảm thấy cô đơn trong một cuộc hôn nhân.
- Chất lượng của mối quan hệ gần gũi mới đáng quan trọng. Không phải là số lượng bạn bè bạn có, và cũng không phải việc bạn có ở trong một mối quan hệ tận tâm hay không, mà chính là chất lượng của mối quan hệ gần gũi của bạn mới đáng quan trọng. Sống ở giữa xung đột rất có hại cho sức khỏe chúng ta. Những cuộc hôn nhân hay xảy ra xung đột, ví dụ như thiếu thốn tình cảm, hóa ra lại rất có hại cho sức khỏe, thậm chí có thể còn tệ hơn việc li dị. Việc sống giữa những mối quan hệ tốt đẹp, ấm áp sẽ bảo vệ chúng ta.
- Những mối quan hệ tốt đẹp không chỉ bảo vệ cơ thể mà còn bảo vệ não của ta nữa. Việc ở trong một mối quan hệ bền chặt với một người khác khi bạn đã trong tuổi 80 sẽ giúp bảo vệ bạn. Những người trong mối quan hệ mà họ cảm thấy có thể tin cậy được đối phương khi cần, trí nhớ của họ sẽ lâu hơn. Những người trong mối quan hệ mà họ không tin tưởng được người khác, họ là những người bị giảm trí nhớ sớm. Những mối quan hệ tốt đó không nhất thiết phải luôn suôn sẻ. Một số cặp 80 tuổi có thể cãi nhau chuyện vặt vãnh ngày này qua ngày khác, nhưng chừng nào họ còn cảm thấy tin tưởng được đối phương khi gặp khó khăn thì những cuộc cãi nhau đó không ảnh hưởng xấu đến trí nhớ của họ.
Thông điệp này, rằng những mối quan hệ gần gũi tốt đẹp rất tốt cho sức khỏe và sự hạnh phúc của ta, đây là lẽ phải rất lâu đời. Tại sao đây là việc khó đạt được và dễ bị lờ phớt đi? Chúng ta là con người. Những gì chúng ta muốn là giải pháp nhanh chóng, những gì chúng ta có thể đạt được mà khiến cho cuộc sống ta trở nên tốt đẹp và giữ nó tốt đẹp như vậy. Những mối quan hệ rất rối ren và phức tạp, việc dành sức lực quan tâm đến gia đình và bạn bè không quyến rũ hay hấp dẫn, nó cũng kéo dài và không bao giờ chấm dứt.
Những người trong cuộc nghiên cứu 75 năm mà cảm thấy hạnh phúc nhất khi nghỉ hưu là những người đã chủ động biến những người đồng nghiệp thành bạn bè mới. Giống như những thế hệ trẻ trong cuộc khảo sát gần đây, nhiều người trong số những người đàn ông của chúng tôi khi mới là thanh niên đã từng tin rằng danh vọng, của cải và thành tích cao là những gì họ cần theo đuổi để có cuộc sống tốt. Nhưng quay đi quay lại, trong hơn 75 năm này, nghiên cứu của chúng tôi đã cho thấy rằng những người hạnh phúc nhất là những người quan tâm đến những mối quan hệ với gia đình, bạn bè, cộng đồng.
Còn bạn thì như thế nào? Cho rằng bạn 25, 40, hoặc 60 tuổi, việc quan tâm đến những mối quan hệ trông như thế nào? Có rất nhiều cách. Đó có thể đơn giản như dành thời gian cho người khác thay vì thiết bị điện tử hoặc khơi dậy những mối quan hệ phai nhạt bằng cách cùng làm những điều mới mẻ, những buổi đi bộ đường dài hay những buổi hẹn đêm, hoặc liên hệ với thành viên trong gia đình mà bạn chưa nói chuyện trong nhiều năm, bởi những mối hận thù gia đình quá đỗi thường gặp ấy có thể làm hại đối với những người mang mối thù thẫn.
Tôi muốn khép lại bằng một câu danh ngôn từ Mark Twain. Hơn một thế kỷ trước, ông ấy nhìn lại cuộc sống của mình và viết: “Không có thời gian, cuộc sống quá ngắn ngủi, cho những cuộc cãi nhau vặt, những lời xin lỗi, những lời tổn thương trái tim, những lời buộc tội. Chỉ có thời gian dành cho sự yêu thương, và có thể nói như vậy, chỉ một khoảnh khắc cho yêu thương.” Cuộc sống tốt được xây dựng từ những mối quan hệ tốt.
